Watertariewe: Jhb-metro aanvaar 65,6%-verhoging sonder bekendmaking van belangrike inligting
Ten spyte van AfriForum se herhaalde versoeke om inligting wat moet verduidelik hoe ’n 65,6%-verhoging in Johannesburg se wateraanvraagbestuursheffing bereken is, het die Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit die verhoging as deel van sy 2026/27-begroting op 27 Mei goedgekeur. Volgens die organisasie is die openbaredeelnameproses daardeur tot ’n blote formaliteit gereduseer, omdat daar van inwoners verwag is om kommentaar te lewer oor die verhoging sonder enige beskikbare inligting om die rasionaliteit daarvan te beoordeel.
AfriForum hou vol dat die metro se goedkeuring van die verhoging ’n algehele minagting vir betekenisvolle openbare deelname en deursigtige bestuur toon. Dít, ten spyte van sy volgehoue versuim om enige metodologie, ondersteunende data, koste-analise, verduideliking of rasionaal vir die verhoging te verskaf. Intussen het AfriForum se regspan gister formeel geëis dat die metro teen Vrydag 5 Junie ’n volledige substantiewe antwoord op die organisasie se versoeke moet gee. Indien die metro dit nie doen nie, sal AfriForum die Hooggeregshof dringend om regshulp nader.
“Die metro het herhaaldelik verwys na infrastruktuuronderhoud, betroubare dienslewering en langtermynvolhoubaarheid. Dit is geldige doelwitte. Die openbaredeelnameproses vereis egter meer as breë verklarings van voorneme. Inwoners moet voldoende inligting kry om te bepaal waarom hierdie spesifieke verhoging gekies is, hoe dit bereken is en of ’n verhoging van 65,6% werklik ’n noodsaaklike en redelike stap is om daardie doelwitte te bereik. Die metro het nietemin voortgegaan om die verhoging goed te keur,” sê Marais de Vaal, AfriForum se raadgewer vir Omgewingsake.
Die metro se eie tariefdokumente meld bloot dat die heffing ’n vaste maandelikse heffing is wat bedoel is om onderliggende netwerk- en installasiekostes te dek. Nóg die goedgekeurde begroting nóg die ondersteunende tariefdokumentasie gee egter enige verduideliking waarom die heffing vir huishoudelike verbruikers van R65,08 tot R107,74 per maand moet styg, wat ’n verhoging van 65,6% verteenwoordig.
AfriForum het hierdie inligting aanvanklik tydens die openbaredeelnameproses aangevra nadat die voorgestelde verhoging in die konsepbegroting geïdentifiseer is. Die metro het die versoek geïgnoreer en die organisasie opdrag gegee om ’n formele aansoek in te dien ingevolge die Wet op die Bevordering van Toegang tot Inligting 2 van 2000 (PAIA). AfriForum voer aan dat die vereiste dat inwoners ’n PAIA-aansoek moet bring om inligting te bekom wat nodig is vir begrotingskommentaar, die munisipaliteit se statutêre verpligting ondermyn om betekenisvolle openbare deelname te fasiliteer.
“Dit is ’n wetlike onmoontlikheid om betekenisvolle openbare kommentaar oor ’n tariefverhoging uit te nooi terwyl die inligting wat nodig is om daardie verhoging te verstaan en te evalueer, weerhou word. Daar kan nie van inwoners verwag word om blindelings aan ‘n begrotingsproses deel te neem nie,” sê De Vaal.
Die wateraanvraagbestuursheffing verteenwoordig een van die metro se belangrikste inkomstestrome, wat waarskynlik jaarliks meer as R1 miljard sal genereer. Tog identifiseer nóg die goedgekeurde begroting nóg die ondersteunende tariefdokumentasie presies hoeveel inkomste die heffing sal genereer of hoe die bykomende inkomste wat uit die verhoging voortspruit, toegeken sal word.
“Niemand betwis dat belegging in Johannesburg se waterinfrastruktuur en onderhoud benodig word nie. Die metro gebruik herhaaldelik hierdie doelwitte as regverdiging, maar dit verduidelik steeds nie waarom ’n verhoging van 65,6% eerder as 10%, 20% of 40% nodig is nie. Sonder daardie verduideliking word daar eenvoudig van inwoners verwag om die verhoging blindelings te aanvaar. Dit is nie hoe ’n verantwoordbare regering werk nie,” sluit De Vaal af.
