Waterwet-hersiening: Parlement belemmer betekenisvolle openbare deelname
AfriForum waarsku dat die parlement se weiering om die openbare deelnametydperk vir die Nasionale Waterwysigingswetsontwerp van 2026 te verleng, die risiko daarstel om betekenisvolle openbare deelname aan een van die mees verreikende hervormings aan Suid-Afrika se waterwetgewing sedert die inwerkingstelling van die Nasionale Waterwet in 1998, te ondermyn.
AfriForum het die Portefeuljekomitee oor Water en Sanitasie versoek om die sluitingsdatum vir openbare kommentaar van 30 Julie na 31 Augustus 2026 te verleng weens die wetsontwerp se omvang, tegniese kompleksiteit en potensieel verreikende gevolge. Die komitee het die versoek geweier sonder om enige redes te verskaf.
“Die Grondwet skryf nie ’n vaste tydperk vir openbare deelname aan wetgewing voor nie,” sê Marais de Vaal, AfriForum se raadgewer vir Omgewingsake. “Wat dit vereis, is dat die parlement betekenisvolle openbare deelname moet fasiliteer. Of ’n spesifieke tydperk voldoende is, hang af van wat redelik is in die omstandighede. Ons het slegs een bykomende maand versoek omdat hierdie wetsontwerp Suid-Afrika se waterwet fundamenteel verander en feitlik elke groot watergebruiker in die land raak. Om daardie versoek sonder enige verduideliking te weier, is die risiko daar dat betekenisvolle openbare deelname ondermyn sal word.”
Die wetsontwerp stel ingrypende veranderinge voor aan die manier waarop waterbronne toegeken en bestuur word. Dit poog onder meer om die Departement van Water en Sanitasie se magte te versterk om bestaande wettige watergebruike te beperk, privaat waterhandel te verbied, die hertoewysing van water te sentraliseer, bepalings met betrekking tot bestaande wettige watergebruik te herroep, rasgebaseerde reservering van watertoekennings in te stel, en die bestuur en transformasie van watergebruikersverenigings verder te reguleer.
AfriForum sê dat hulle die verlenging versoek het omdat baie betrokke partye spesialis regs-, tegniese en finansiële advies benodig voordat hulle die implikasies van die wetsontwerp behoorlik kan beoordeel en betekenisvolle voorleggings kan voorberei.
“Openbare deelname is nie bloot ’n prosedurele vereiste nie,” sê De Vaal. “Dit is een van die grondwetlike waarborge wat die parlement help om onbedoelde gevolge te identifiseer voordat wetgewing aangeneem word. Hoe meer omvangryk en tegnies kompleks die wetgewing is, hoe belangriker word dit dat betrokke partye ’n werklike geleentheid het om daarmee in gesprek te tree.”
Volgens AfriForum word die behoefte aan noukeurige ondersoek versterk deur die departement se eie data wat toon dat ongeveer die helfte van alle bestaande wettige watergebruike steeds nie geverifieer is nie en dat slegs sowat 75% van besproeiingsrade in watergebruikersverenigings omskep is.
“Die departement vra die parlement vir breër magte om water te beperk en her toe te wys terwyl baie van die bestaande statutêre meganismes nog nie ten volle geïmplementeer is nie,” verduidelik De Vaal. “Dit is juis hoekom die parlement deeglike openbare betrokkenheid by die wetsontwerp moet aanmoedig, eerder as beperk.”
AfriForum bevestig dat dit omvattende kommentaar oor die voorgestelde wysigings sal indien en moedig alle boere, watergebruikers, ondernemings, burgerlike organisasies en ander belanghebbendes aan om dieselfde te doen voor die sluitingsdatum van 30 Julie 2026.
Help om te verhoed dat waterregte onteien word, teken die petisie hier.
