AfriForum verdedig hofoorwinning in steenkoolsaak by Eskom-appèl
AfriForum verskyn vandag in die Hoogste Hof van Appèl in Bloemfontein om sy vroeëre hofoorwinning teen Eskom te verdedig. Die Gautengse Hooggeregshof in Pretoria het in Maart 2024 Eskom se weiering om ingevolge die Wet op die Bevordering van Toegang tot Inligting (PAIA) toegang tot sy steenkool- en dieselkontrakte te gee, van die hand gewys. Die hof het Eskom opdrag gegee om AfriForum van afskrifte van alle aktiewe kontrakte met betrekking tot die aankoop, vervoer en verspreiding van steenkool en diesel, sowel as ongeredigeerde kontrakte vir die voorsiening van elektrisiteit aan buurlande, te voorsien.
Eskom het nou die Hoogste Hof van Appèl genader en aangevoer dat die kragvoorsiener ingevolge artikel 42 en artikel 36 van die PAIA geregverdig was om toegang tot die kontrakte te weier. Dié artikels hou verband met die beskerming van kommersieel sensitiewe inligting.
AfriForum hou vol dat Eskom nie voldoende feitelike gronde verskaf het om sy weiering te regverdig nie en bloot op generiese verwysings na kommersieel sensitiewe inligting staatgemaak het sonder om die waarskynlikheid van skade aan te toon. Die Hooggeregshof het tereg bevind dat die openbaarmaking van inligting die reël onder die PAIA-wetgewing is en vrystelling van openbaarmaking die uitsondering is.
“Hierdie saak gaan verder as net ’n dispuut oor die interpretasie van wetgewing. Die verkryging van steenkool is van Eskom se grootste uitgawes, aangesien meer as 100 megaton steenkool jaarliks aangekoop word. In die lig van gedokumenteerde onreëlmatighede met Eskom se verkrygingsprosesse, bevindinge van die Zondo-kommissie van ondersoek na staatskaping en gedetailleerde tekortkominge in Eskom se eie finansiële state, is deursigtigheid met betrekking tot hierdie kontrakte nie opsioneel nie – dit word grondwetlik vereis,” sê Morné Mostert, bestuurder van Plaaslikeregeringsake by AfriForum.
Artikel 32 van die Grondwet waarborg die reg op toegang tot inligting wat deur die staat gehou word. Artikel 217 vereis verder dat openbare verkryging deur staatsorgane billik, deursigtig, mededingend en koste-effektief moet wees. AfriForum voer aan dat sodra ’n staatsbeheerde entiteit openbare verkrygingskontrakte van hierdie omvang aangaan, die publiek geregtig is om die pryse en voorwaardes te ondersoek om te verseker dat verbruikers nie die koste van opgeblaasde of onreëlmatige ooreenkomste dra nie.
“Eskom se poging om hierdie inligting onder breë eise van kommersiële vertroulikheid te weerhou, ondermyn aanspreeklikheid en erodeer openbare vertroue. Die publiek het die reg om te weet of steenkool- en dieselkontrakte markverwant en wettiglik gesluit is. Aanspreeklikheid kan nie met geheimhouding gepaardgaan nie. Die Hooggeregshof het tereg bevind dat Eskom nie die versoek ingevolge die PAIA-wet nagekom het om weiering te regverdig nie,” sê Mostert.
AfriForum sal voortgaan om die beginsel te verdedig dat staatsbeheerde entiteite aanspreeklik teenoor die publiek is en dat deursigtigheid nie opsioneel is nie, maar ’n grondwetlike noodsaaklikheid.
Die saak sal na verwagting vir een dag aangehoor word.
