AfriForum yi rhamba miganga leswaku yi tirha swin’we ku sirhelela Xiyenge xa Nawu xa 235

Barend Uys (English)

AfriForum yi rhamba miganga ya ndhavuko ni miganga yin’wana swin’we ni varhangeri va yona ku kanerisana hi swilo leswi khumbaka vona ku tiyisisa leswaku ku hlyaisiwa Xiyenge xa Nawu 235 xa Vumbiwa. Xirhambo lexi xi landzela xitiviso lexi endliweke hi Mzwanele Manyi, MK Party (MKP) MP, malunghana ni kungu rakwe ra ku Antswisiwa ka Nawu ka vu-24 ka Vumbiwa, hi xikongomelo xa leswaku ku timiwa Xiyenge xa Nawu 235 xa Vumbiwa leswi nga ta vula leswaku minganga hinkwayo ya ndhavuko ni yin’wana yi tekeriwa lunghelo ra ku tiyimela yoxe. AfriForum yi rhumele swiviko leswi tsariweke malunghana nim haka leyi hi Sonto (26 April 2026).

Hikuya hi Barend Uys, Nhloko ya Ntirhisano wa Mindhavuko ni ku Khomisana eka AfriForum, ku antswisiwa loku ku anakanyeriwa i nhlaselo eka miganga ya ndhavuko ni yin’wana leyi lwelaka ku tiyimela hi yoxe, ku endla swilo swa ndhavuiko ni ku yima yi tiya hi yoxe hi ku landza nawu wa matiko. Uys u ya emahlweni a kombisa leswaku ku timiwa ka Xiyenge xa Nawu 235 ku ta va ku lwisana ni Swihloko 20 na 28 swa African Charter on Human and Peoples’ Rights (ACHPR), Swihloko 1, 5 na 27 swa International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR) ya Nhlangano wa Matiko (UN), swin’we ni Swihloko 3, 4 na 8 swa Xihlambanyo xa UN Declaration on the Rights of Indigenous Peoples (UNDRIP).

AfriForum yi kanetana swinene ni ku timiwa ka Xiyenge xa Nawu 235 naswona yi ringanyeta leswaku xi tshama xi nga cinciwi hi swivangelo leswi landzelaka, exikarhi ka swin’wana:

  • Xiyenge xa Nawu 235 xa Vumbiwa, lexi tekelaka enhlokweni “mhaka ya ku tiyimela wexe ka munghana wun’wana ni wun’wana lowu nga ndhavuko lwou fanaka swin’we ni ririmi, eka xiyenge xa ndhawu yokarhi eka Riphabliki kumbe hi ndlela yin’wana” hi ku fambisana ni ACHPR, UNDRIP na ICCPR.
  • Hi ku hlanganyela eka migingiriko leyi hleleriweke ku herisiwa ka mfanelo ya ku tiyimela wexe hilaha swi amukeriwaka hakona hi Xiyenge xa Nawu 235, MKP yi endla swilo hi ku lwisana ni ACHPR, UNDRIP na ICCPR.
  • Magoza lama tekiwaka hi miganga eka xiyimo xa le hansi ni hi varhangeri va vuhosi ma kongomisiwa hi Xiyenge xa Nawu 235, naswona swi le rivaleni leswaku MKP yi honisa swilo swa vona leswi rhangaka emahlweni, leswi va swi tsakelaka, ni leswi va langutanaka na swona tanihi miganga ya ndhavuko ni yin’wana etikweni.
  • Ku antswisiwa ka sweswi ni ka nkarhi lowu hundzeke ka MKP ku endleriwe leswaku mfumo wu lawula ngopfu ni sivela mfikelelo wa swilo leswi nga ta kavanyeta ntshunxeko ni timfanelo ta miganga ni vanhu.
  • Matshalatshala lawa yo tima Xiyenge xa Nawu 235 xa Vumbiwa i goza ra khombo ku hambana ni xitshunxeko lexi buriweke hakona lexi pfunele leswaku ku simekiwa mafumele ya sweswi ya Afrika Dzonga.

Hikuya hi Uys, MKP yi boxile ePalamende leswaku Xiyenge xa Nawu 235 xa Vumbiwa xi fanele ku timiwa hikuva miganga ya Maafrikanere, tanihi, ma xi tirhisa ku biha ku yimelela vukona bya yona. “Hikuya hi ku antswisiwa ka sweswi ni ka nkarhi lowu taka hi MKP, mavonelo lawa ma sivela swiendlo leswi endleriwaka ku herisa miganga ya ndhavuko, timfanelo ta ndhavuko, vuyelo lebyi hetisekeke bya ku simeka mfumo wo lawula swilo, ku fuma hi ku tikisa xandla laha van’watipolitiki va nga ni vulawuri hinkwabyo, kutani miganga, varhangeri va ndhavuko swin’we ni vanhu va kuma ntshunxeko, timfanelo ni matimba leswi nga nyawuriki. Kungu leri ro lawula hi matimba ri va erivaleni loko ku timiwa ka Xiyenge xa Nawu 235 xa Vumbiwa swi hlayiwa swin’we ni ku Antswiswa ka Nawu wa Vumbkowa ak MKP ka vu-22, loku kunguhateriwaka ku herisa vun’wini bya misava bya phurayivhete laha tikweni kutani mfumo w uva n’wini wa misava hikwayo swin’we ni swicelwa swa ntumbuluko hi ku antswisiwa ka Xiyenge 25 xa Vumbiwa.”

“MKP yi boxa leswaku Xiyenge xa Nawu 235 a xi fambisani ni moya wa le Afrika nileswaku ku sirheleriwa ka timfanelo ta vanhu i xiyitisekiso lexi eneleke xa timfanelo ta ndhavuko ni mitlawa. ACHPR hi vutlhari yi sirhelela timfanelo ta munhu ni ta ntlawa naswona yi languta ku tiyimele wexe tanihi mfanelo ley inga fanelangiki yi tekiwa – swi le rivaleni leswaku kahlekahle MKP hi yona leyi pfumalaka moya wa le AFrika,” ku gimeta Uys.

Similar Posts

Magsmisbruik