Shelani mulenzhe kha nndwa ya u lwela shango, mbilu na muya wa zwitshavha zwa mvelele – AfriForum

AfriForum i khou ita khuwelelo kha zwitshavha zwa mvelele, Khoi-San na zwiṅwe zwitshavha zwa mvelele na zwa lutendo uri vha ṱanganele kha nndwa ya u tsireledza pfanelo dza mvelele na zwigwada na u khwaṱhisedza uri zwi a swikelelwa nga vhuḓalo. Hezwi zwi tevhela u ṋetshedzwa ha vhupfiwa ho ṱanḓavhuwaho nga AfriForum nga ha Mulayotibe wa Vhurangaphanḓa ha Mvelele na Khoi-San nga ḽa 14 Ṱhangule.

Kha zwiṅwe zwazwo, ṱhalutshedzo dza AfriForum dzi ombedzela u pfukwa ha pfanelo dza mavu dza zwitshavha zwa mvelele; maanḓa o kalulaho na a songo teaho o ṋewaho vhaofisiri vha muvhuso; u sa pfesesa mulayo wa mvelele une wa shumiswa ṋamusi na u kumbuludzea hawo; u rangiswa ha madzangalelo a muvhuso ngeno madzangalelo a tshitshavha na zwithu zwa ndeme zwi tshi khou litshelelwa na u dzhielwa fhasi; na mihumbulo ya muvhuso na ya muthu nga eṱhe ine ya tikedza mulayo, ine ya hanedzana na mavhonele a shango na zwilinganyo zwa zwitshavha zwa mvelele na zwa Khoi-San, khathihi na zwiṅwe zwitshavha zwa mvelele.

U ya nga Vho-Barend Uys, Ṱhoho ya Vhushaka ha Mvelele na tshumisano kha AfrioFrum, mulayo uyu nga tshivhumbeo tshawo tsha zwino u ita uri mulangavunḓu a kone u shandukisa fhethu hune tshitshavha tsha mvelele tsha vha na maanḓa hu sa londwi uri khoro ya mvelele ya tshitshavha i a tendelana nazwo kana hai.

“Zwino tshitshavha tsha mvelele, u ya nga Khethekanyo 20 ya Mulayo wa u Khwinisa Pfanelo dza Vhuṋe ha Mavu wa 112 wa 1991, tshi nga humbela minisiṱa o nangiwaho uri a fhirisele kha tshitshavha mavu ane a vha atsho ane tsha vha na maanḓa khao. Vhunzhi ha mavu a zwitshavha zwa mvelele a tshe zwanḓani zwa muvhuso u itela zwenezwo zwitshavha. Ngoho ndi ya uri muvhuso a u khou ita vhuḓidini vhu pfalaho ha u shumisa mulayo uyu une wa vha hone u fhirisela mavu a zwitshavha khazwo. Nga zwenezwo, wonoyu mulayo u pfuka nga ho livhaho pfanelo dza mavu na vhuṋe ha mavu a zwitshavha zwa mvelele,” vha ralo Vho-Uys.

“Tshiimo tsha zwino tshi sumbedza nḓila i sa ṱhonifhei ye muvhuso wa sedzana nayo na ndivho dzawo malugana na vhuṋe ha mavu kha shango. Zwi dovha zwa khwaṱhisedza uri ndi ngani zwitshavha na vhadzulapo vha tshi tea u lwisana na Mulayo wa u Dzhielwa Thundu, sa zwine Afriform ya khou ita zwone zwa zwino.”

AfriForum i tenda uri mulayo uyu u kwama mbilu na muya wa zwitshavha zwa mvelele na zwa vha Khoi-San, khathihi na zwiṅwe zwitshavha zwa mvelele na u bvela phanḓa hazwo na u bvelela hazwo sa zwitshavha zwa mvelele.

“Zwi a vhilaedzisa uri Mulayotibe u dzhiela fhasi pfanelo dza mvelele na zwigwada dza zwitshavha, nga nḓila ye zwa khwaṱhisedzwa ngayo na kha Thendelonzwiwa ya Afrika nga ha Pfanelo dza Vhathu na Vhathu na Nḓivhadzo ya Mbumbano ya Dzitshaka nga ha Pfanelo dza Vhathu vha Mvelele (UNDRIP), ye Afrika Tshipembe ḽa i saina; u ṋea muvhuso maanḓa; na u xelelwa nga tshikhala tsha u thoma muhanga wa mulayo une wa ḓo ita uri zwi lelutshele zwitshavha u ḓikhethela vhumatshelo hazwo, sa zwe zwa ṋetshedzwa zwone kha Khethekanyo ya 235 ya Ndayotewa, na u ḓidzhiela tsheo nga ha vhumatshelo havho,” vha ralo Vho-Uys.

“Mulayo u kwamaho zwitshavha zwa mvelele na vhurangaphanḓa hazwo u tea u rangisa phanḓa zwitshavha zwa mvelele na zwilinganyo zwazwo, nḓila ine vha tshila ngayo, nḓila ine vha dzhia ngayo ḽifhasi na u vhea zwithu zwa ndeme phanḓa. Nga zwenezwo, AfriForum i ita khuwelelo nga u ṱavhanya kha zwitshavha zwoṱhe zwa mvelele uri zwi dzudzanye na u ḓikhwaṱhisa na u shumisana u itela u vhona uri hu na vhumatshelo havhuḓi ha zwitshavha zwoṱhe kha shango.”