AfriForum na March and March va vumba ntlawa wa ntirhisano ku vuyerisa miganga
Nhlangano wa timfanelo ta vanhu ku nga AfriForum swin’we ni nhlangano wa March and March va kanerile hi xikongomelo xo vuyerisa miganga swin’we ni vaakatiko va swiyimo swa le hansi hi nkarhi lowu March and March a yi endzele AfriForum hi 18 August 2026. Hi nkarhi wa nhlangeletano ku buriwe hi mitlhontlho ni mintsakelo yo hlawuleka leyi khumbaka matlhelo hamambirhi, swin’we ni switshunxo ni ntirhisano lowu nga vaka kona. Vapfhumba va March and March, lava rhangeriwaka hi musunguri wa yona, Jacinta Ngobese-Zuma, va hlanganile ni CEO wa AfriForum, Kallie Kriel, swin’we ni vapfhumba vo huma eka nhlangano wa timfanelo vanhu.
Nhlangano wa miganga, magoza yo aka matimba yo endla mitirho hi xikongomelo xo antswisa swiyimo swa matshamelo hi ku landza rimba ra nawu, ku hlohlotela ku dyondza hi ku tirhisa ririmi ra manana ni dyondzo leyi tirhaka kahle, ni leyi fikelelekaka, swin’we ni ku yisa emahlweni ku tshamisana hi ku rhula, hi tona timhaka leti boxiweke leswaku ku kaneriwa ha tona. Ku tlula kwalaho, mihlangano leyi yi pfumelelanile ku tirhisana etimhakeni ta nawu leti va khumbaka hi ndlela leyi fanaka ni ku seketelana etimhakeni leti khumbaka ku tirhisiwa ka nawu ni ku lwisana ni vugevenga emigangeni, swin’we ni lava nghenaka etikweni swi nga ri enawini.
Hikuya hi Ngobese-Zuma nkoka wa ku vumba Afrika Dzonga leri seketeriweke eka timfanelo ta vumunhu, ku xixima vupfumeri bya ndhavuko ni vukhongeri emigangeni swin’we ni ku tirhisiwa ka nawu i wukulu swinene, naswona timfanelo leti ku sekeriweke eka tona nhlangano wa March and March i timfanelo ta ximunhu hi ku angarhela eka vaakatiko va Afrika Dzonga, laha dyondzo yi nga masungulonkulu ya leswaku tiko ri humelela. Nhlangano wu pfumela leswaku ku fanele ku simekiwa tisisiteme ku tiyisisa leswaku miganga ya tirhisa ku endla leswaku mfumo wu byarha vutihlamuleri ni ku tiyisisa leswaku ku tirhisiwa ka nawu ku pfuna un’wana ni un’wana.
“Nhlangano wu pfumela leswaku mindzilakano leyi nga sirhelelekangiki yi ni switandzhaku swo biha swinene eka ikhonomi leyi tsaneke. Nhlayo leyi kulaka ya ku xavisiwa ka nhundzu ya vukungundzwana yi kavanyeta mabindzu naswona yi ta vangela ku hela ka mitirho. Vugevenga byi ya emahlweni ni ku onha miganga ya hina, kutani mihlangano ya le mugangeni yi fanele ku tirhisana ku simeka tindlela ta ku tiyisisa leswaku ku vumbiwa miganga leyi sirhelelekeke. Nhlangano wu pfumela leswaku vukungundzwana ni ku tsandzeka ku endla ntirho ka van’wana, loko ku nga ri vo tala, eka mfumo swi fanele ku vekiwa tihlo hi xihatla ni ku tirhisana swin’we ka mihlangano yin’wana leyi kumekaka emugangeni, leyi nga susumetiwiki hi mintshakelo leyi voyameleke eka tlhelo rokarhi ra politiki, i swa nkoka eku herisiweni ka vubihi.”
“Nhlangano wu pfumela leswaku vuxaka lebinene exikarhi ka mihlangano leyi yimbirhi byi xiya leswaku, hambileswi yi nga ni mintsakelo yo fana eka timhaka to tala, ta ha ri kona timhaka leti va nga pfumelelaniki eka tona. Hikwalaho vuxaka byi sekeriwe eku xiximaneni, laha mihlangano ha yimbirhi yi pfumelaka leswaku yi ta pfunana ni ku nyiketana ntlhontlhlo leswaku ku fikeleriwa xivono lexi fanaka xo vumba Afrika Dzonga leri nga ni vun’we leri amukelaka vanhu hi ku hambana ka vona,” ku vula Ngobese-Zuma.
Kriel u kandziyisa leswaku AfriForum yi karhi yi tirhisana ni mihlangano ni miganga yo hlaya leyi na yona yi tiyimiseleke ku vumba vumundzuku byo antswa bya vanhu va tiko leri. “Munhu a nga hlawula ku tirhisana na hina eka leswi hi pfumelelanaka ha swona ni laha hi nga ni ntsakelo lowu fanaka. A hi nge pfumeli leswaku timhaka to karhi leti hi nga twananiki hatona ti hi sivela ku tirhisana leswaku hi vuyerisa vana va hina. Ku ni mikarhi laha swi bohaka leswaku hi kombisa ku vilela hikwalaho ka leswi mfumo wu tsandzekaka ku swi fikelela, kambe i swa nkoka ku tlurisa ku tirhisa swandla hina ku vumba vumundzuku lebyi hi byi lavaka. AfriForum yi tiyimiserile ku avelana, hi ku titsongahata ni mbilu yo basa, hi swilo leswi tirheke kahle eka malembe ya 20 lama hundzeke loko hi vumba nhlangano lowu ku sukela eku sunguleni ku fikela eka swirho swa 300 000. Hi langutele ku tirhisana na March and March eka matshalatshala ya yona yo simeka nhlangano wo pfuna rixaka ku antswisa vutomi bya vanhu lava tolovelekeke va swiyimo swa le hansi,” ku vula Kriel.
Hi nkarhi wa nhlangano, ku buriwe hi mitlhontlho yo hambanahambana ya leswi mfumo wu tsandzekaka ku swi fikelela, ku katsa ni ku tsandzeka ka vulawuri bya mindzilana ni ku sivela vugevenga hilaha ku eneleke, leswi endlaka leswaku miganga yi tshamela ku xungetiwa hi vugevenga. Ku tsandzeka ka sisiteme ya dyondzo ya rixaka i mhaka yin’wana ya nkoka leyi ku buriweke hayona.
Ku tlhele ku buriwa hi switshunxo swokarhi leswi miganga yi nga swi fikelelaka ni ku swi tirhisa hi yoxe, swin’we ni tindlela ta ku tirhisana. Leswi swi katse tindlela to hlela miganga ni ku simeka tindlela ta xinawu to antswisa vuhlayiseki emugangeni. Nakambe ku buriwe hi nhluvukiso wa vurimi, ku hlayisiwa ka ndhavuko ni mfuwo, dyondzo, nhluvukiso wa vuleteri ni vutshila tanihi swiyenge leswi miganga yi nga hoxaka xandla eka swona.
Hikuya hi Barend Uys, Nhloko ya Vuxaka bya le Xikarhi ka Mindhavuko na Ntirhisano eka AfriForum, AfriForum yi aka vuxaka lebyinene ni ntirhisano swin’we ni mihlangano ku katsa ni miganga ya ndhavuko hi ku tekela van’wana enhlokweni ni ku xiximana. “Hi endla ntirho lowu hikuva hi pfumela leswaku i swa nkoka ku tiyisisa leswaku miganga hinkwayo yi kota ku humelela, ni ku hanyisana hi ku rhula laha tikweni. Ntirho wa hina wu dzike eka va swiyimo swa le hansi, hikwalaho ha yi xiya swinene mitlhontlho leyi vanhu va langutanaka na yona, swin’we ni varhangeri va ndhavuko ni miganga ya vona. Nakulorhi wa hina i uganga wun’wana ni wun’wana, nhlangano ni murhangeri loyi a hlawulaka ku byarha vutihlamuleri bya vumundzuku byakwe ni ku hoxa xandla eku vumbeni vumundzuku byo antswa bya vana va hina, hi ku kongomisiwa hi matikhomele ya ndhavuko yo tanihi mindyangu leyi hanyeke kahle, vutihlamuleri, ntwelavusiwana ni xichavo ni xivono lexi fanaka. Hi yona mhaka leyi AfriForum se yi endleke mintwanano ya ntirhisano naswona exikarhi ka van’wana se yi tirhisana na AmaBhele KaJamangile, Barolong Boo Seleka, Batlharo Boo Tokwana Ba Ga Masibi, Batlokoa Ba Mota, Batlharo Ba Ga Motlhware, Vulamehlo Kusile Organisation swin’we na Royal Leaders of South Africa (ROLESA),” ku hlamusela Uys.
“Tiphosi ta mfumo leti tsaneke ni mavonelo ya xikhale hi wona ma vangaka mitlhontlho yo tala leyi miganga yi langutaneke na yona ematikweni ya SADC. Mfumo lowu rhangeriwaka hi ANC a wu endli nchumu ku khutaza matiko ya ndhawu leyi ku amukela tipholisi leti nga ta antswisa swiyimo ematikweni ya wona ni ku sivela ku khitikanela ka vanhu eAfrika Dzonga hi ndlela leyi nga riki enawini. Entiyisweni, hi tindlela tin’wana ANC yi tirhisa tipholisi leti fanaka, leti hoxaka xandla eka swiphiqo leswi hi langutaneke na swona laha kaya. Swi le rivaleni leswaku ANC ni mfumo lowu yi wu rhangelaka a yi rhangisi swilo leswi tsakeriwaka hi vaakatiko, kambe yi langute swilo leswi tsakeriwaka hi yona swin’we ni swa vanakulobye va yona va khale lava twanaka hi tipolitiki ni mavonelo. Lava lavaka ku vona vumundzuku byo saseka bya le dzongeni wa Afrika va fanele ku byarhisa vutihlamuleri eka mimfumo hilaha tlhelo va byarha vutihlamuleri byo aka vumundzuku byebyo hi voxe,” ku gimeta Kriel.
AfriForum na March and March va tiyisisa leswaku mintsakelo ya miganga ni vaakatiko yi fanele ku fikeleriwa hi ku rhula ni hi ku landza rimba ra nawu, ni leswaku madzolonga ni nxungeto a swi amukeleki loko ku ri karhi ku endliwa matshalatshala lawa.
Xitsonga
