Hlanganyela ekulweleni inarha, ihliziyo nomphefumulo wemiphakathi yamasiko – i-AfriForum
I-AfriForum ibiza amasiko, ama-Khoi-San neminye imiphakathi yamasiko neenkolo bona ihlanganyele epini yokuvikela amalungelo wamasiko namaqembu begodu iqinisekise ukufezeka kwawo ngokuzeleko. Lokhu kulandela ukuthunyelwa kwe-AfriForum kwemibono eminengi malungana nomThethomlingwa woburholi beNdabuko ne-Khoi-San mhlana ali-14 kuRhoboyi.
Hlangana nezinye izinto, ukuphawula kwe-AfriForum kugandelela ukwephulwa kwamalungelo wephasi wemiphakathi yendabuko; amandla amanengi begodu angakafaneli anikelwe iimphathiswa zombuso; ukutlhoga ukuzwisisa umthetho wesintu ophilako nokuguguleka kwawo; ukubekwa phambili kweenrhuluphelo zombuso ngesikhathi iinrhuluphelo zomphakathi nezinto eziqakathekileko zinganakwa begodu zithathelwa phasi; kanye nemibono ehlanganisiweko neyomuntu ngamunye esekela umthetho, ephikisana nombono wephasi namagugu wemiphakathi yesiko neyama-Khoi-San, kanye neminye imiphakathi yamasiko.
Ngokuya ngo-Barend Uys, uHlokokulu wobudlelwano bamasiko ahlukahlukeneko nokusebenzisana ku-AfriForum, umthetho ngendlela okhona njenganje wenza bona uNdunakulu wesifundazwe akghone ukutjhugulula indawo yomphakathi wesintu kungakaqalwa bona umkhandlu wesintu womphakathi uyavuma na.
“Umphakathi wesintu njengamanje, ngokuya kweSigaba 20 somThetho wokuThuthukiswa kwamaLungelo weNarha 112 ka-1991, ubawa umphathintambo okhethiweko bona adlulisele inarha yomphakathi esebenzisa igunya phezu kwayo. Iinarha ezinengi zemiphakathi yesiko zisesephethwe mbuso egameni lemiphakathi leyo. Iqiniso kukuthi umbuso awenzi umzamo omuhle wokusebenzisa umthetho okhona ukudlulisela inarha yemiphakathi kibo. Ngalokho-ke umthetho lo wephula ngqo amalungelo wendawo kanye nokufaneleka kwendawo yemiphakathi yesintu,” kutjho u-Uys.
“Ubujamo bamanje bukhomba indlela karhulumende engahloniphiko, neenhloso zakhe malungana nobunikazi bendawo enarheni. Iphinde iqinisekise bona kubayini imiphakathi nezakhamuzi kufuze zijamelene nomThetho wokuPhathwa kweNarha, njengombana i-AfriForum yenza njenganje.”
I-AfriForum ikholelwa bona umthetho lo uya ehliziyweni nemphefumulweni wemiphakathi yesiko neyama-Khoi-San, kanye neminye imiphakathi yamasiko nokuphila kwayo okuragela phambili nokuphumelelako njengemiphakathi yamasiko.
“Kuyakhathaza bona umThethomlingwa lo ubukela phasi amalungelo wamasiko namaqembu wemiphakathi, njengombana kuqinisekiswe, hlangana nabanye, ku-African Charter on Human and Peoples’ Rights kanye ne-United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples (UNDRIP), lapho iSewula Afrika isayinile khona; iragela phambili nokuhlanganisa amandla; begodu ilahlekelwa lithuba lokusungula umthetho ozokwenza bona kube lula imiphakathi ukufikelela ukuzibusa ngokwesiko, njengombana kuhlinzekwe esiGabeni 235 somThethosisekelo, begodu bathathe ingomuso labo ngokuqiniseka ezandleni zabo,” kutjho u-Uys.
“Imithetho ephathelene nemiphakathi yamasiko noburholi bayo kufanele ibeke imiphakathi yamasiko namagugu wayo, indlela yokuphila, umbono wephasi kanye nezinto eziqakathekileko phambili. Ngalokho-ke i-AfriForum ibiza yoke imiphakathi yamasiko bona ihlele begodu iqinise begodu isebenzisane ukuqinisekisa ingomuso elihle kiyo yoke imiphakathi enarheni.”



